GR-nummers en prijzen

Op veel drukwerk uit de periode 1944 - 1950 treft men prijsaanduidingen aan volgens de zogenaamde "GR" codering. De code heeft de volgende algemene structuur (afwijkingen komen echter wel voor):

G.R.[1 of 2 hoofdletters]-[nummer] [prijs]

Bekend is dat GR, gevolgd door andere hoofdletters, sloeg op een categorie (mogelijk drukwerk), het nummer daarna, deels wijst op een uitgever (of drukker) en het laatste cijfer een volgnummer is voor de productie van die firma. GRP.51 is dus ná GRP.50 geproduceerd.

De codering was een uitvloeisel van de prijsvorming die vanaf het begin van de oorlog voor diverse producten was gereguleerd door een van overheidwege ingestelde "Gemachtigde voor de Prijzen", die in de loop van de oorlogsjaren de prijzenafdelingen van de diverse rijksbureaux overnam. (zie ook deze pagina van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en deze pagina van het Nationaal Archief). De prijsvorming had ten doel de prijzen niet (te veel) te laten stijgen ten opzichte van het niveau van 1940. Op 1 januari 1944  werd de nieuwe prijsvormings regeling officieel ook voor drukwerk van kracht, zoals aangekondigd in de Staatscourant van 17 december 1943.

Er zijn GR-nummers gevonden op materiaal dat mogelijk (waarschijnlijk) uit eind 1944 dateert, terwijl de nummers zeker tot 1950 hebben doorgelopen, maar vanaf 1948 werden ze niet meer consequent toegepast. Soms wordt i.p.v. G.R. ook een andere begincode aangetroffen, zie ook het overzicht hieronder. Helaas zijn nog weinig concrete archiefgegevens bekend over de structuur van de codes.

Volgens Theo Gielen in ‘Berichten uit de wereld van het oude kinderboek’, maart 2000, no. 26, pagina 12, staat er in het Nieuwsblad voor de Boekhandel van 27 januari 1944 een bericht dat met deze code’s te maken heeft:

"De prijsstelling van grafisch vervaardigd speelgoed"
'[Regeling voor] gezelschapsspellen, kaartspellen, legpuzzels, kleur- en prentenboeken. Op verzoek van den fabrikant-uitgever
wordt voor dit speelgoed door den Gemachtigde voor de Prijzen een kenteeken en een gebruikersprijs (verkoopprijs voor het publiek) vastgesteld'.  (Datum van ingang 20 december 1943.)

Wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de GR alsmede de elders beschreven K- of Kennummers is voorgesteld door Mw. Jeannette Kok van de Koninklijke Bibliotheek Den Haag onder de titel "De betekenis van aanduidingen op boeken na circa 1945: GP, GQ, GRP, GRCZ, GRCS e.d."
De afkorting G.R. zou misschien betrekking kunnen hebben op Rijksbureau voor de Grafische industrie. Deze was één van de instanties die achter de regelgeving zat.

Hieronder vind U een lijst met voorbeelden van G.R.-nummers op legpuzzels en spellen (met dank aan Geert Bekkering voor het aanreiken). De codes zijn zeker niet zeldzaam, maar de logica in de structuur is tot op heden nog niet geheel achterhaald. Mogelijk ziet U er iets in? Heeft U andere informatie dan wordt melding daarvan zeer op prijs gesteld.