Vóór 1900 waren Speelprenten, ook wel Platte Spellen genoemd, de meest gangbare vorm van gezelschapsspelen. Het was meestal de bedoeling dat je die zelf op een stuk karton plakte en er pionnen of dobbelstenen bij zocht. De spelregels staan gewoonlijk op de prent meegedrukt. In de decennia na 1900 werd het een heuse rage om dit soort platen cadeau te geven bij producten of evenementen. Het vormt een boeiend en ook leerzaam verzamelgebied want de platen geven vaak veel historische details van een bepaald product of evenement weer.
In het naslagwerk 'Papertoys - Speelprenten en papieren speelgoed in Nederland (1649-1920)' van P.J. Buijnsters en Leontine Buijnsters-Smets staat een schat aan detailinformatie over deze categorie spellen en daar is dan ook veelvuldig gebruik van gemaakt voor de datering van de op HONG opgenomen exemplaren. Het boek besteedt echter weinig tot geen aandacht aan het onderscheid van de verschillende soorten spelen. Platte Spellen ontstonden toen de druktechnieken voldoende ontwikkeld waren om op goedkopere manieren meer exemplaren van één origineel te vervaardigen. De Houtsnede en de Kopergravure maakten het mogelijk prenten in commercieel aantrekkelijke oplagen te gaan produceren. Later kwamen daar nog allerlei lithografische technieken bij, zoals Steendruk. Ook spellen werden op deze manier toegankelijk voor de grote massa. Gedurende het grootste deel van de periode waarin deze speelprenten werden uitgegeven was het begrip 'uitgever' nog niet erg gangbaar. Veelal waren het de drukkerijen zelf die via de plaatselijke handel in boek- en kantoorartikelen de prenten distribueerden. Hoewel er af en toe iets afwijkends tussendoor kwam was het gros van de productie toch gewijd aan:
GanzenbordspelenDeze spelen vormen de hoofdmoot van de meeste collecties.-a- We treffen als eerste natuurlijk het klassieke Ganzenbord aan: 63 velden, die vanuit de linkerbenedenhoek van de spelplaat in een spiraal naar het midden lopen. Om de negen velden komt een Gans voor en verder natuurlijk Brug, Pomp, Herberg, Dood, Doolhof, Gevangenis, Tol, Hek in een of andere combinatie. Wel is de eerste worp 9 (4+5 of 3+6) altijd een verplaatsing naar een gemerkt veld.-b- Dan de doorgaans verticale variant die een spiraal kent die met de klok meedraait. Adrian Seville heeft hier in 2011 uitgebreid onderzoek naar gedaan.-c- De platen met meer of minder dan 63 speelvelden, maar nog wel met Ganzen.-d- De platen die wel 'Ganzenspel' genoemd worden maar eigenlijk imitaties en gewone rondloopspelen zijn.UilenbordenDeze borden zijn in feite geen spelen, omdat er op de plaat niet gespeeld wordt. In die zin mag het Uilenbord dan ook eigenlijk niet tot de bordspelen worden gerekend. Het Uilenbord is een spelattribuut dat wordt gebruikt bij een Dobbelspel, waarbij de worp bepaalt of er winst of verlies is. Het bord is in feite een informatiebord waarop is aangegeven hoeveel (fiches / geld) de speler na zijn worp moet betalen aan de pot of hoeveel de pot aan hem uitbetaalt.De meest voorkomende Uilenborden zijn er voor Dobbelspelen met 3 of 4 stenen. Er zijn zeldzaam borden voor 2 stenen en als hoge uitzondering 5 stenen. ZevenzakHet HarlekijnSpel is ook een Dobbelspel, dat in het algemeen met 2 Dobbelstenen wordt gespeeld. Bedoeling is om zo lang mogelijk in het spel te blijven. Een fiche of munt van de speler wordt op het vak van zijn gegooide ogen gezet. Is het vak bezet dan leegt hij dit vak. Alleen in de 7 worden uitsluitend fiches/munten gezet en niet weggenomen.Dit spelprincipe komt onder allerlei namen voor.
Collecties Op deze website zijn speelprenten opgenomen uit diverse collecties. De belangrijkste daarvan zijn:
Een uitgebreid overzicht van Ganzenbord speelprenten uit de hele wereld is te vinden op deze prachtige website van Luigi Ciompi & Adrian Seville (Italiaans).Verdere bronnen van informatie zijn het overzicht van Volks- en Kinderprenten van De Meyer, Atlas van Stolk, die ook diverse facsimiles heeft uitgegeven en het veilinghuis Acanthus. (achtergrond informatie en uitleg voornamelijk afkomstig van Fred Horn)
(*): De in HONG opgenomen foto's uit de Piet Bénard collectie zijn afkomstig uit de 2 veilingcatalogi (veiling 242 en 254) van Glerum. Meestal is bij kavels daaruit sprake van meer dan 1 spel, maar het komt maar zelden voor dat alle onderliggende kavelnummers ook zijn afgebeeld in de catalogus. Fred Horn heeft later in 1 koop al de niet verkochte kavels van de familie gekocht. Als de foto van het spel was opgenomen in 1 van de 2 Glerumcatalogi, dan wordt die vermelding gemaakt. Komt het spel wel als beschrijving maar niet als foto in de catalogi voor en heeft Fred Horn het verworven, dan is de verwijzing naar: "Collectie Fred Horn". De Piet Bénard collectie was grotendeels met tape en andere kleefmiddelen in passe-partouts bevestigd. Hierdoor ontbreekt bij veel afbeeldingen uit deze collectie de rand en de uitgevers/drukkers informatie daarop.
'Prins Maurits telt dubbelt om zyne overwinningen, en ontfangt een van ieder tot bescherming van den Staat: maar hy set een op no. 28 en een op no. 29 om dat hij Barnevelt heeft doen onthoofden, en de Groot in de gevangenis zetten'
'Het Jubeljaar van de Utrechtsche Vreede trekt de Pot, om dat deeze Vreede, hoewel in zig zelfs nadeelig, door deszelfs langduurigheid zeer voordeelig is geworden voor den Staat'
Verklaringe van het spel, verbeeldende door gedenk-penningen de geheele historie der Vereenigde Nederlanden. En in het korte al het geen aanmerkelyk in dezelve is voorgevallen, sedert de overgifte door keyzer Karel de V van deeze landen Ao 1555 aan zyn zoon Philippus de II tot op de Vreede van Utrecht 1713. 's-Gravenhage 1751.
'Prins Maurits telt dubbelt om zyne overwinningen, en ontfangt een van ieder tot bescherming van den Staat: maar hy set een op no. 28 en een op no. 29 om dat hij Barnevelt heeft doen onthoofden, en de Groot in de gevangenis zetten.'
Sitemap | Disclaimer & Copyright | Over deze website | Contact
