Deze pagina bevat tevens achtergrond informatie over NSF, Diabolo, Papita en King.

Over de geschiedenis van Jumbo, oorspronkelijk geheten Hausemann & Hötte, is veel informatie beschikbaar. Onderstaand is onder meer een samnenvatting van informatie uit het Amsterdams Stadsarchief en het jubileumboek "125 jaar Hausemann & Hötte", dat in 1978 verscheen. Het geheel is aangevuld met eigen informatie die ik in de loop der tijd heb verzameld.


Ontstaan
Op 1 januari 1853 vestigde Engelbert Hausemann zich in Amsterdam. Hausemann was op 4 oktober 1815 geboren in het plaatsje Mengede, in Noordrijn-Westfalen, vlakbij Dortmund . Het Algemeen adresboek van 1855-1856 vermeldt als adres: Nieuwezijds Achterburgwal bij de

 Korsjespoortsteeg en Damrak hoek Vrouwensteeg. Op het laatste adres begon hij zijn kantoor van de Agentuur- en Commissiehandel in  Kramerijen. In 1859 vestigde Engelbert Hausemann zich aan de Oudeschans 72 (woonhuis) en Kromboomsloot 59 (pakhuis met magazijn).

Engelbert Hausemann verkocht een keur aan artikelen: van degenstokken tot odeur, van bokken en schapen tot overschoenen, van strohoeden tot wagenbeslag, een heuse winkel van Sinkel.

In 1860 trad zijn zeventien-jarige neef Wilhelm Hötte bij hem in dienst. Al snel klom de jonge Hötte op tot vertegenwoordiger. Op 27 december 1882 werd een firma opgericht waaraan beide mannen hun naam verbonden: de firma Hausemann en Hötte. De kinderloze Engelbert Hausemann bleef firmant tot zijn 72e jaar, in 1887. In dat jaar sloten hij en Wilhelm Hötte een onderhandse overeenkomst waarbij Hötte het recht behield om de firmanaam te handhaven.

Engelbert Hausemann	Wilhelm Hötte

 Oprichting van de N.V.
De firma breidde zich gestaag uit en werd in 1905 omgezet in N.V. Agenturen- en groothandel v/h Hausemann en Hötte. Na het overlijden van Wilhelm Hötte werd Gustav Hötte de nieuwe directeur. In 1907 werd het pakhuis Kromboomsloot 61 gekocht, in 1917 het pakhuis Kromboomsloot 57 en tenslotte in 1918 het pand Oudeschans 70.

In 1920 richtte N.V. Hausemann en Hötte samen met de in Londen gevestigde handelaar W.K. Seelig en de in Ludendorff (Duitland) gevestigde fabrikant Walter Noelle een nieuw bedrijf op: N.V. Extensa, maatschappij voor internationale import en export. Extensa was gevestigd aan de Herengracht nr. 252. In 1932 nam Extensa een belang in N.V. Agentuur- en Commissiehandel voorheen A.A. van der Kolk Vedeka, afdeling speelgoed. Hierdoor deed in de jaren twintig speelgoed zijn intrede in het bedrijf. Hausemann en Hötte vertegenwoordigde een reeks spellen van J.W.S & S (Spear), waarvan de succesvolste vanaf 1923 wel Mensch Erger je Niet was dat vanaf 1934 in eigen beheer onder licentie werd uitgebracht. Daarnaast werden onder meer Hornby Meccano bouwdozen, Continental Caoutchouc gummiballen, de poppenwagens en vliegende hollanders van Heinrichmaier en Wunsch, 'Jutta-poppen' van Dressel en de mondharmonica's van Hohner geïmporteerd. De periode 1905 - 1921 was een zeer gunstige voor het bedrijf.

Hausemann en Hötte en Jumbo
Vanaf 1922 trad een gestage omzetdaling in, die werd verergerd door de tegenvallers in de exploitatie van Extensa en v/h van der Kolk. In 1936 trad een derde generatie Hötte toe tot de directie. Walter en Gustav Hötte traden af als directeur en werden vervangen door Edmund Hötte en Casper F. Dieckerhoff.
Het traditionele grossiersbedrijf ondervond zware concurrentie door de opkomst van de eenheidsprijzen-winkels en goedkope Japanse artikelen. Ook leverden fabrikanten in toenemende mate rechtstreeks aan hun afnemers, waardoor de agenturen in het leveringspakket van Hausemann en Hötte in belang hadden ingeboet. ,,Wij zijn er in den laatsten tijd toe overgegaan eenige speciaalartikelen onder eigen beheer hier te laten vervaardigen, om zoodoende gedeeltelijk onafhankelijk van het buitenland te geraken.". Het olifantje Jumbo deed daardoor rond 1936 zijn intrede in het leveringsprogramma van Hausemann en Hötte. Men koos voor een olifant om daarmee aan te geven dat het speelgoed van Hausemann & Hötte zo sterk was dat men er op kon staan.

De nieuwe directie moest nog meer erfenissen uit het verleden oplossen. De bedrijfsvoering van N.V. Extensa werd meer op afstand gezet; het pand aan de Herengracht 252 werd verhuurd en medio oktober 1940 werd N.V. Extensa opgeheven. Men slaagde er echter pas in 1951 in Vedeka van de hand te doen.

De oorlog maakte een oriëntatie op de binnenlandse markt noodzakelijk. Alle importen uit Duitsland werden stopgezet. Engelse producten konden al sinds 1939 niet meer geïmporteerd worden, zodat alle importen stil kwamen te liggen. Men wilde voortaan niet langer afhankelijk zijn van de import van speelgoed, maar ook speelgoed uitbrengen onder het eigen merk Jumbo. Dit leidde na de oorlog tot de aankoop van de kartonnagefabriek Best Ever in 1949, die werd omgedoopt in de Nederlandse Spellenfabriek. Tot 1955 had Hausemann en Hötte slechts een belang in de NSF, maar in dat jaar werd een meerderheid van het aandelenkapitaal verworven. De Nederlandse Spellenfabriek was tot en met 1963 in de Zwanenburgerstraat nr. 21-27 en in de Lange Houtstraat 24 gevestigd. Daarna werd de NSF verplaatst naar een aantal panden aan de Kromboomsloot om vanaf 1967 een economische eenheid met N.V. Hausemann en Hötte te vormen. In 1972 werd de NSF omgezet in een B.V. De vestiging aan een smalle Amsterdamse gracht leverde zoveel logistieke problemen op dat in 1973 besloten werd de productie buiten Amsterdam te vestigen in het Westfriese Wognum.

Groei
Vanaf de jaren vijftig nam de welvaart toe en dat vertaalde zich in een sterke omzetgroei van de vennootschap.  Hausemann en Hötte profiteerde vanaf het eind van de jaren vijftig van een aantal rages en nieuwigheden, zoals bijvoorbeeld de introductie van Stratego, waarvan men de licentie had overgenomen van Smeets & Schippers, en van de spellen Jokari, Twister en Electro. Eind jaren '50 begon Hausemann & Hötte met de export van spellen naar andere landen. En dat komt dan ook tot in uiting in het logo. Het woord 'Spellen' wordt in acht talen toegevoegd: Spellen, Jeux, Games, Spel, Giochi, Juegos, Spiele, Spil.
In de samenstelling van de omzet signaleerde de directie vanaf de tweede helft van de jaren vijftig dat het aandeel van de Jumbo-spellen toenam en het aandeel van onder andere Meccano, Dinky Toys, Hornby en Schuco afnam vanwege de toenemende concurrentie van onder andere Corgi Toys, Matchbox, Lego, Faller en Fleischmann. Vanaf het begin van de jaren zestig werden een aantal merken ondergebracht in de afdeling Technisch Speelgoed Modelbouw. De tendens dat de omzet van geïmporteerde producten afnam, bleek echter onomkeerbaar. De import van onder andere Dinky Toys werd in 1978 stopgezet.

Het accent kwam vanaf dat jaar steeds meer te liggen op het ontwerpen, produceren, verkopen en exporteren van spellen en van puzzle's onder het eigen merk Jumbo. Als strategie werd gekozen: concentreren op eigen producten met een eigen verkoopapparaat. Naast Jumbo kwamen sinds het midden van de jaren vijftig achtereenvolgens de goedkopere B-merken Diabolo (info niet zeker), Papita en King op de markt. In de loop van de jaren zeventig en tachtig nam het belang van de export voor het bedrijf enorm toe. In onder andere België, Duitsland en Frankrijk ontstonden zelfstandige Jumbo-vestigingen; in andere landen werd samengewerkt met agenten. In 1990 werd Jumbo Nederland verzelfstandigd tot een aparte verkooporganisatiee. Vanuit het moederbedrijf Hausemann en Hötte werden productontwikkeling, administratie en vergelijkbare concerndiensten geleid.

Het eerste logo uit 1936, dat in eerste instantie op het houten speelgoed werd gebruikt. Men treft dit aan tot ca. 1946.

1949-1955. Logo van de Nederlandse Spellen Fabriek die in de beginjaren voornamelijk voor Jumbo produceerde.

±1946 - ±1952. Het logo in een (op het deksel geel) horizontaal balkje met de tekst JUMBO SPELEN toegevoegd.

±1952 - ±1956. de tekst HH is vervangen door JUMBO.

In 1953 mocht Jumbo zich hofleverancier noemen. deze afbeelding treft men daarna vaak aan in de binnenkant van het deksel.

±1955 - ±1965. Introductie van het goedkopere B-merk Diabolo, dat zijn oorsprong in de NSF had (info niet zeker).