HONG • Ganzenbord Imitaties • Historisch Overzicht Nederlandse Gezelschapsspellen

16649
Het Nieuw Slange Spel Anders Genaemt Koninclycke Tytkorting Van Cupido Jaar: 1625 (+/-) Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Slangenspel Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 57 x 44 cm

Kopergravure. Op het middenveld een stel aan tafel met Cupido.

Foto: Rijksmuseum

* * *

13153
Het Nieuw Slange Spel Anders Genaemt Koninclycke Tytkorting Van Cupido Jaar: 1640 (+/-) Uitgevers: Visscher Algemene spelnamen: Ganzenbord Slangenspel Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 50 x 45,5 cm

Kopergravure van de hand van Claes Janszoon Visscher.

Foto: Rijksmuseum

* * *

7959
Het spel van de Constitutie Jaar: 1724 Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Constitutie Spel Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 57 x 45 cm

In plaats van de ganzen van 't gewone spel zijn hier de apostelen afgebeeld. In de beide zijstijlen zijn veertien 6-regelige verzen gegraveerd, die een verklaring van de gravures geven. Boven iedere pilaar is een vergadering van dertien ganzen te zien, die kruizen om de hals hebben en mijters op de kop.

Foto: Giochi dell'Oca

* * *

12860
Het spel van de Constitutie Jaar: 1724 Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Constitutie Spel Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 57,5 x 43,5 cm

In dit spel, dat de vorm heeft van een ganzenbord, wordt vanuit de Cleresie stelling genomen tegen de bul Unigenitus uit 1713, waarin de naar Nederland uitgeweken Franse theoloog Quesnel door de paus werd veroordeeld. Deze bul was in 1724 te Rome door paus en kardinalen herbevestigd in de `Constitutio Dogmatica', vandaar de naam `Het Spel van de Constitutie'. In dit pauselijke stuk werden de theologie van Jansenius en Quesnel nog eens in algemene termen veroordeeld. (bron: Museum Catharijneconvent Utrecht)

Foto 2: Collectie Piet Bénard, Glerum veilingcatalogi 2003 (toestemming voor publicatie gegeven aan Fred Horn door Glerum).

* * *

12859
Het Nieuwe Spul van de Constitutie Unigenitus Jaar: 1735 (+/-) Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Constitutie Spel Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 64 x 49,5 cm

Met portret Pasquier Quesnel. Foto's: Museum Catharijneconvent Utrecht. (n.b. het woord 'Spul' in de titel is geen typefout)

* * *

15950
Spel verbeeldende de historie van Holland Jaar: 1738 Uitgevers: Langewegh Van Balen Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Nationaal Speelprenten Afmetingen: 72 x 50,5 cm

Uitgave Langewegh / Van Balen. Zelfde spel als Index nr 16319 maar het aantal medaillons is bij deze eerste editie 70.
Onder dezelfde titel verscheen een uitgebreid 550 pagina's tellende boek over de vaderlandse historie (foto 2) als uitweiding bij het ganzenbordspel dat de geschiedenis van de Republiek vanaf het begin van de Opstand tot en met de Vrede van Utrecht tot onderwerp had. Zo bijvoorbeeld nummer 20:

'Prins Maurits telt dubbelt om zyne overwinningen, en ontfangt een van ieder tot bescherming van den Staat: maar hy set een op no. 28 en een op no. 29 om dat hij Barnevelt heeft doen onthoofden, en de Groot in de gevangenis zetten'

De pot staat op nummer 70:

'Het Jubeljaar van de Utrechtsche Vreede trekt de Pot, om dat deeze Vreede, hoewel in zig zelfs nadeelig, door deszelfs langduurigheid zeer voordeelig is geworden voor den Staat'

.Het boek wordt voorafgegaan door een spelverklaring:

Verklaringe van het spel, verbeeldende door gedenk-penningen de geheele historie der Vereenigde Nederlanden. En in het korte al het geen aanmerkelyk in dezelve is voorgevallen, sedert de overgifte door keyzer Karel de V van deeze landen Ao 1555 aan zyn zoon Philippus de II tot op de Vreede van Utrecht 1713. 's-Gravenhage 1751.

Foto 1: Buijnsters

* * *

10521
Spel verbeeldende de historie van Holland Jaar: 1738 (+/-) Uitgevers: Paupie Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Steden

Uitgave Paupie. Zelfde spel als Index nr 16319 maar het aantal medaillons is bij deze eerste editie 70. Beginnend bij "Oorsprong der troubles onder de Spaanse regering", eindigend bij "'t Jubeljaar van de Vrede 1738".
Onder dezelfde titel verscheen een uitgebreid 550 pagina's tellende boek over de vaderlandse historie (foto 2) als uitweiding bij het ganzenbordspel dat de geschiedenis van de Republiek vanaf het begin van de Opstand tot en met de Vrede van Utrecht tot onderwerp had. Zo bijvoorbeeld nummer 20:

'Prins Maurits telt dubbelt om zyne overwinningen, en ontfangt een van ieder tot bescherming van den Staat: maar hy set een op no. 28 en een op no. 29 om dat hij Barnevelt heeft doen onthoofden, en de Groot in de gevangenis zetten'

De pot staat op nummer 70:

'Het Jubeljaar van de Utrechtsche Vreede trekt de Pot, om dat deeze Vreede, hoewel in zig zelfs nadeelig, door deszelfs langduurigheid zeer voordeelig is geworden voor den Staat'

.Het boek wordt voorafgegaan door een spelverklaring:

Verklaringe van het spel, verbeeldende door gedenk-penningen de geheele historie der Vereenigde Nederlanden. En in het korte al het geen aanmerkelyk in dezelve is voorgevallen, sedert de overgifte door keyzer Karel de V van deeze landen Ao 1555 aan zyn zoon Philippus de II tot op de Vreede van Utrecht 1713. 's-Gravenhage 1751.

Collectie Rijksmuseum

* * *

16319
Spel verbeeldende de historie van Holland Jaar: 1770 (+/-) Uitgevers: Adam Meyer Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Nationaal Speelprenten Afmetingen: 69,5 x 51 cm

Zelfde spel als Index nr 15950 maar het aantal medaillons is hier uitgebreid tot 79.
Onder dezelfde titel verscheen een uitgebreid 550 pagina's tellende boek over de vaderlandse historie (foto 2) als uitweiding bij het ganzenbordspel dat de geschiedenis van de Republiek vanaf het begin van de Opstand tot en met de Vrede van Utrecht tot onderwerp had. Zo bijvoorbeeld nummer 20:

'Prins Maurits telt dubbelt om zyne overwinningen, en ontfangt een van ieder tot bescherming van den Staat: maar hy set een op no. 28 en een op no. 29 om dat hij Barnevelt heeft doen onthoofden, en de Groot in de gevangenis zetten.'

Het boek wordt voorafgegaan door een spelverklaring:

Verklaringe van het spel, verbeeldende door gedenk-penningen de geheele historie der Vereenigde Nederlanden. En in het korte al het geen aanmerkelyk in dezelve is voorgevallen, sedert de overgifte door keyzer Karel de V van deeze landen Ao 1555 aan zyn zoon Philippus de II tot op de Vreede van Utrecht 1713. 's-Gravenhage 1751.

Foto 1: Collectie Piet Bénard, Glerum veilingcatalogi 2003 (toestemming voor publicatie gegeven aan Fred Horn door Glerum).

* * *

7875
Bataafsch Revolutie en Alliantie Spel Jaar: 1795 Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Afmetingen: 37,5 x 51 cm

In kleur. Blijkens de tekst op het spel te koop geweest "bij de meeste Patriotsche Boekverkoopers, en verders alom". Op het middenveld afgebeeld de Dam in Amsterdam, genaamd het Revolutie-Pleyn, met daarop de vrijheidsboom. Foto 3 toont een kort artikeltje uit de Nationale Courant van vrijdag 7 augustus 1795 waarin melding wordt gemaakt van de beschikbaarheid van het spel. Het was te koop in diverse uitvoeringen met oplopende prijs, zoals blijkt uit de tekst.

Foto 2: Collectie Piet Bénard, Glerum veilingcatalogi 2003 (toestemming voor publicatie gegeven aan Fred Horn door Glerum).

* * *

16315
Bataafsch Revolutie en Alliantie Spel Jaar: 1795 Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Afmetingen: 37,5 x 51 cm

In zwart-wit. Blijkens de tekst op het spel te koop geweest "bij de meeste Patriotsche Boekverkoopers, en verders alom". Op het middenveld afgebeeld de Dam in Amsterdam, genaamd het Revolutie-Pleyn, met daarop de vrijheidsboom. Foto 2 toont een kort artikeltje uit de Nationale Courant van vrijdag 7 augustus 1795 waarin melding wordt gemaakt van de beschikbaarheid van het spel. Het was te koop in diverse uitvoeringen met oplopende prijs, zoals blijkt uit de tekst.

Collectie Piet Bénard, Glerum veilingcatalogi 2003 (toestemming voor publicatie gegeven aan Fred Horn door Glerum).

* * *

16642
Vaderlandsch Geschiedenisspel Jaar: 1795 (+/-) Uitgevers: Onbekend Algemene spelnamen: Ganzenbord Zevenzot / Zevenzak Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Nationaal

Met in vakje 70 een vermelding van het jaartal 1795 (MDCCXCV), hetgeen doet veronderstellen dat dit spel op of direct ná dat jaar zal zijn uitgegeven. Vermoedelijk horen bij het spel nog extra attributen, zoals vraagkaartjes.

Collectie Fred Horn (v.h. collectie Bénard), Vlaams Spellenarchief te Brugge (picture by A. Seville)

* * *

10465
Nieuwe Post of Reizigers Spel Jaar: 1810 (+/-) Uitgevers: Wansleven Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Afmetingen: 38,5 x 32 cm Nummer(s): 94

Zonder speluitleg onderin.

Collectie Speelgoedmuseum Deventer

* * *

10517
Nieuw Historie Spel van Nederland Jaar: 1815 Uitgevers: Moolenijzer Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Speelprenten Ganzenbord Imitaties Nationaal

70 vakken, ieder voorzien van een illustratie van een geschiedkundig feit, te beginnen met 'de aankomst der Batavieren' 100 voor Chr. en eindigend met 'Algemeene Vrede' in 1815.
de vierde druk uit 1845 van het bijbehorende boek op foto 3 is volledig in te zien op http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202008

Foto 1: Rijksmuseum
Foto 2,3: Collectie Speelgoedmuseum Deventer

* * *

2
Werp - Spel De tempel van t geluk Jaar: 1816 (+/-) Uitgevers: Moolenijzer Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Auteurs: Oortman, J. Stoopendaal, D.W.

Op de spelregels de tekst: 'Reglement of Order van het Werp-Spel, geintituleerd De tempel van 't geluk, geinventeerd door D.W. Stoopendaal'
D.W. Stoopendaal (Amsterdam ca 1775 - 1829) is actief geweest als (toneel)schrijver, uitgever, (steen)tekenaar en steendrukker. Tussen 1797 en 1828 heeft hij een vijftiental blij- en kluchtspelen geschreven; tevens is hij de auteur van een succesvolle bundel verhalen en gedichtjes voor kinderen die het tot vier drukken gebracht heeft, de laatste in 1832. Verder heeft hij de publicaties van dit spel op zijn naam staan, evenals 'Verklaring wegens het zoo veel geruchtmakende experiment, geintituleerd: Akustische kogel, of Onzichtbaar meisje'.

Foto's 1-3: Collectie Speelgoedmuseum Deventer
Foto 4: Collectie Piet Bénard, Glerum veilingcatalogi 2003 (toestemming voor publicatie gegeven aan Fred Horn door Glerum).

* * *

8106
Historiesch Spel van Waterloo Jaar: 1817 Uitgevers: Moolenijzer Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Afmetingen: 48 x 42 cm

In zwart-wit. Opschriften en afbeeldingen betreffende de geschiedenis van Napoleon vanaf de tocht naar Rusland. In het midden het huwelijk van Willem II en Anna Paulowna. Ontwerp: Wibmer, J.B.D.

Foto: Giochi dell'Oca

* * *

8009
Historiesch Spel van Waterloo Jaar: 1817 Uitgevers: Moolenijzer Algemene spelnamen: Ganzenbord Behoort tot reeksen: Ganzenbord Imitaties Speelprenten Auteurs: Wibmer, J.B.D. Afmetingen: 48 x 42 cm

In kleur. Opschriften en afbeeldingen betreffende de geschiedenis van Napoleon vanaf de tocht naar Rusland. In het midden het huwelijk van Willem II en Anna Paulowna.

* * *