Patent aanvraag uit 1908

Eerste aangetroffen advertentie waarin Stratego werd aangeboden

Stratego (L'Attaque) is in 1908 door Mademoiselle Hermance Edan bedacht en op 5 februari 1909 is het Franse patent afgegeven onder nummer 396.795.

Hermance Edan gaf het spel nog geen naam (het patent omschrijft het als "Jeu de bataille avec pièces mobile sur damier" maar in 1910 werd het spel op de markt gebracht door een nog onbekende uitgever onder de naam L'Attaque. De speelstukken zijn dan kartonnen kaartjes met daarop de afbeeldingen van de soldaten in het uniform van het betreffende land. Er zijn meerdere landen die als tegenstander van Frankrijk fungeerden. De afgebeelde oudste versie is Fransen tegen Amerikanen maar er zijn ook versies waarin tegen de Engelsen (veel voorkomend in de latere Engelse L'Attaque spellen), Spanjaarden, Pruisen, Nederlanders en ook Fransen onderling wordt gestreden. De Franse L'Attaque spellen zijn een zeldzame verschijning. Een aantal versies van L'Attaque zijn in het Stratego overzicht opgenomen ter illustratie van de vroege historie voorafgaand aan de eerste uitgave van Mogendorff.

Het spel waait redelijk snel (vermoedelijk net na de eerste wereldoorlog) over naar Engeland. Rond 1925 begint de bekende spellenmaker Gibson de Engelse variant van L'Attaque uit te geven. Vanwege een grote brand die bij Gibson in de 40-er jaren heeft gewoed is er weinig tot niets meer bekend over die eerste jaren en dus ook niet over L'Attaque.

De eerste Nederlandse Stratego uitgave werd tijdens de oorlogsjaren bedacht door een Joodse onderduiker, Mogendorff. De uitvoering van de speelstukken, kartonnetjes in houten voetjes, doet sterk denken aan de Monopoly spellen uit de oorlogsjaren 1941-1947 van Smeets & Schippers, die inderdaad de eerste licentie van Mogendorff had om het spel uit te mogen brengen. Diverse bronnen wijzen op een eerste verschijningsdatum rond 1947. Ik trof echter een advertentie aan in de Leidse courant van 20 december 1946 waarin het spel Stratego wordt aangeboden door de firma Wifrana in de Breestraat. Verder kent Fred Horn een verhaal van een persoon uit Scheveningen die zeker weet dat zijn oom voor Kerstmis 1944 het spel had gekocht en hij het met die oom in de hongerwinter heeft gespeeld.

Op 10 juni 1958 tekende Jacques Johan Mogendorff en Jumbo (Hausemann & Hötte) een licentie overeenkomst voor vijf jaar voor de rechten in Europa voor vervaardiging en het in de handel brengen van het spel Stratego. Jumbo koos voor Milton Bradley (MB) als partner, een bedrijf dat later is overgenomen door Hasbro. De Engelse Stratego die daaruit voortvloeide werd in 1960 in de Verenigde Staten gepatenteerd door MB onder nummer 695.583 en in 1961 voor het eerst op de markt gebracht. Op 26 juni 1962 kwam de overeenkomst tussen Jumbo en Mogendorff te vervallen en tekende de weduwe van de heer Mogendorff, mevrouw Sientje Vromen, een overeenkomst waarbij alle rechten op het merk Stratego aan Jumbo werden overgedragen.
De spellen werden daarna in Nederland vanaf ongeveer medio 1963 niet langer met de houten stukken uitgebracht, die erg snel de neiging hadden om te vallen, maar met de stabielere U-vormige plastic stukken.

Het ontwerp van de Stratego speelstukken zoals die sinds 1958 in de Jumbo dozen worden gebruikt is van Frans Smits, Nederlands enige 'militair stylist'. Als zoon van een ambtenaar van het Ministerie van Oorlog kwam hij al vroeg in aanraking met militairen. Als het "Genootschap voor Militaire Traditie en Uniformkunde" in 1937 een prijsvraag uitschrijft voor het ontwerpen van een nieuw uniform voor de landmacht, doet Frans Smits mee en weet, samen met twee gardeofficieren, op de eerste plaats te eindigen.
In zijn vrije tijd tekent hij uniformen van de Nederlandse strijdkrachten. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog wordt hij aangenomenbij het Ministerie van Oorlog en gaat aan de slag voor de pas opgerichte "Uniformcommissie", die de in heroprichting zijnde Koninklijke Landmacht van de nodige aankleding moet gaan voorzien.
Naast de speelstukken voor Stratego ontwiep Frans Smits nog voor vele andere binnen- en buitenlandse organisaties uniformen en andere objecten.

Biografie van Frans Smits door Jacques Bartels en Bas Kist

Frans Smits aan het werk in zijn kantoor

Op 21 februari 2006 overleed Frans Smits op 90-jarige leeftijd

Zie verder ook de Engelse Stratego website van Ed Collins op http://www.edcollins.com/stratego/